Anne Carson laureatką Nagrody Nobla w dziedzinie literatury

Kana­dyj­ska poet­ka, ese­ist­ka, tłu­macz­ka, filo­loż­ka kla­sycz­na i wykła­dow­czy­ni aka­de­mic­ka – autor­ka m.in. „Słod­ko-gorz­kie­go ero­sa” i „Dekre­acji” zosta­ła lau­re­at­ką lite­rac­kiej Nagro­dy Nobla.

Anne Car­son zosta­ła uho­no­ro­wa­na „za jej śmia­ły i nowa­tor­ski doro­bek, któ­ry w rado­snym dia­lo­gu z tra­dy­cją kla­sycz­ną wypra­co­wał nowe for­my wyra­zu lite­ra­tu­ry współczesnej”.

BREAKING NEWS The 2026 #Nobel­Pri­ze in Lite­ra­tu­re is awar­ded to the Cana­dian author Anne Car­son, “for her bold and inven­ti­ve oeu­vre that, in play­ful dia­lo­gue with the clas­si­cal tra­di­tion, has cre­ated new forms for con­tem­po­ra­ry lite­ra­tu­re.” https://t.co/YRvlRghlGG

— The Nobel Pri­ze (@NobelPrize) Octo­ber 8, 2026

W swo­jej twór­czo­ści Anne Car­son łączy ele­men­ty poezji, ese­ju, pro­zy, prze­kła­du, kry­ty­ki lite­rac­kiej, dra­ma­tu oraz lite­ra­tu­ry fak­tu. Prze­kra­cza gra­ni­ce mię­dzy sta­ro­żyt­no­ścią a współ­cze­sno­ścią czy moder­ni­zmem a post­mo­der­ni­zmem. Czer­pie z twór­czo­ści takich auto­rek i auto­rów jak Ajschy­los, Katul­lus, Eury­pi­des, Homer, Iby­kos, Mim­ner­mos, Safo­na, Symo­ni­des, Sofo­kles, Ste­si­cho­ros i Tuki­dy­des, Emi­ly Bron­të, Paul Celan, Emi­ly Dic­kin­son, Georg Wil­helm Frie­drich Hegel, Mar­tin Heideg­ger, Frie­drich Höl­der­lin, Franz Kaf­ka, John Keats, Ger­tru­de Ste­in, Simo­ne Weil czy Vir­gi­nia Woolf.

„Słod­ko-gorz­ki eros. Esej” (Eros the Bit­ter­swe­et, 1986) to jej pierw­sza książ­ka poświę­co­na kry­ty­ce lite­rac­kiej. Autor­ka ana­li­zo­wa­ła ero­sa jako jed­no­cze­sne doświad­cze­nie bólu i przy­jem­no­ści opi­sy­wa­ne stwo­rzo­nym przez Safo­nę ter­mi­nem „glu­ku­pi­kron”; roz­wa­ża­jąc opi­sa­ne przez Safo­nę, innych sta­ro­grec­kich auto­rów oraz Pla­to­na trój­ką­ty miło­sne. Książ­ka powsta­ła na kan­wie dok­to­ra­tu Anne Car­son „Odi et Amo Ergo Sum” (Nie­na­wi­dzę i kocham, więc jestem). W Pol­sce książ­ka uka­za­ła się nakła­dem wydaw­nic­twa Osso­li­neum w 2025 roku w prze­kła­dzie Rena­ty Lis.

W tomie „Dekre­acja. Wier­sze, ese­je, ope­ra” (Decre­ation, 2005) pod­ję­ła pró­bę prze­kro­cze­nia wła­sne­go „ja”, chcąc oddać głos temu, co odmien­ne oraz nie­wy­ra­żal­ne. Tek­sty poświę­ci­ła m.in. m.in. o Joan­nie d’Arc, Samu­elo­wi Bec­ket­to­wi, Mar­gu­eri­te Pore­te czy fil­mom Miche­lan­ge­lo Anto­nio­nie­go. Za pol­skie wyda­nie (2024) tak­że odpo­wia­da­ło Osso­li­neum, a za prze­kład – Maciej Topolski.

Rena­ta Lis pisa­ła o tej książ­ce: „Ory­gi­nal­ność pisar­stwa Anne Car­son jest tyleż bez­dy­sku­syj­na, co para­dok­sal­na. Autor­ka ‘Dekre­acji’ jest tak przy­wią­za­na do tra­dy­cji, jak tyl­ko może być wykła­dow­czy­ni i tłu­macz­ka lite­ra­tur kla­sycz­nych, i zara­zem tak nowa­tor­ska, jak tyl­ko może być uro­dzo­na eks­pe­ry­men­ta­tor­ka, któ­ra poezji każe wyra­żać się poprzez taniec. Z dezyn­wol­tu­rą igno­ru­je podział na epi­kę, liry­kę i dra­mat, a dwa tysią­ce lat to dla niej żaden dystans. Car­son mówi wszyst­ki­mi języ­ka­mi sztu­ki, w spo­sób tyl­ko sobie wła­ści­wy reani­mu­jąc świat sta­ro­żyt­no­ści swo­im gorą­cym, na wskroś roman­tycz­nym odde­chem. W twór­czo­ści Car­son roman­tyzm w prze­bra­niu kla­sy­cy­zmu wciąż poszu­ku­je abso­lu­tu, a ponad­to – jest kobietą”.

Tak­że nakła­dem Osso­li­neum i w prze­kła­dzie Macie­ja Topol­skie­go uka­za­ła się w 2022 roku „Auto­bio­gra­fia czer­wo­ne­go” (Auto­bio­gra­phy of Red, 1998). Utwór sta­no­wi rein­ter­pre­ta­cję zacho­wa­ne­go we frag­men­tach poema­tu „Gerio­ne­ida” autor­stwa Ste­zy­cho­ra. Była to histo­ria o Hera­kle­sie poświę­co­na spo­tka­niu przez hero­sa czer­wo­ne­go, uskrzy­dlo­ne­go potwo­ra imie­niem Gerion – Anne Car­son przed­sta­wi­ła Gerio­na jako homo­sek­su­al­ne­go mło­dzień­ca zako­cha­ne­go w bun­tow­ni­czym Hera­kle­sie, któ­ry zła­mał mu ser­ce. Auto­bio­gra­fia czer­wo­ne­go jest uwa­ża­na za jed­ną z naj­waż­niej­szych kre­acji posta­ci homo­sek­su­al­nej w lite­ra­tu­rze angiel­skiej, a tak­że za jed­no z naj­wy­bit­niej­szych dzieł Anne Car­son. Do naj­waż­niej­szych wąt­ków utwo­ru nale­żą utra­co­na miłość, rola prze­kła­du w lite­ra­tu­rze i w życiu oraz wize­ru­nek arty­sty jako potwo­ra. Histo­rię Gerio­na i Hera­kle­sa Anne Car­son roz­wi­nę­ła w nie­wy­da­nej po pol­sku „Red Doc>” (2013).

Uho­no­ro­wa­ne Nagro­dą Fede­ra­cji The Quebec Wri­ters’, Nagro­dą Lite­rac­ką „Los Ange­les Times” oraz Nagro­dą im. T. S. Elio­ta „Pięk­no męża” (The Beau­ty of the Hus­band: A Fic­tio­nal Essay in 29 Tan­gos, 2001) to łamią­cy ser­ce poemat o mał­żeń­stwie ska­za­nym na poraż­kę, któ­re jed­nak – tak jak tan­go – nale­ży tań­czyć do ostat­nie­go tchu. Autor­ka śle­dzi ewo­lu­cję uczu­cia od mło­dzień­czej fascy­na­cji po obse­sję roz­wie­dzio­nej kobie­ty; histo­ria roz­po­czy­na się w momen­cie, gdy mat­ka głów­nej boha­ter­ki prze­strze­ga, by nie ufa­ła temu męż­czyź­nie. Nie­szczę­śli­wy zwią­zek przez deka­dy pełen jest zmy­sło­wo­ści, zdra­dy, cudzo­łó­stwa i roz­cza­ro­wa­nia. To stu­dium tego, jak ludzie sta­ją się ofia­ra­mi wła­snych pra­gnień. Gra­ficz­ny układ utwo­ru ma naśla­do­wać ruchy tan­ce­rzy tan­ga. Pol­ski prze­kład autor­stwa Olgi Kubiń­skiej uka­zał się w 2022 roku nakła­dem wydaw­nic­twa Sło­wa na wy biegu.

Anne Car­son opu­bli­ko­wa­ła ponad dwa­dzie­ścia ksią­żek i prze­kła­dów. Zosta­ła uho­no­ro­wa­na m.in. sty­pen­dia­mi Gug­gen­he­ima oraz MacAr­thur Fel­low­ships, Nagro­dą Lite­rac­ką Lan­na­na, dwu­krot­nie Nagro­dą Poetyc­ką Grif­fin, Nagro­dą im. T.S. Elio­ta, Nagro­dą Księż­nicz­ki Astu­rii czy Nagro­dą Guber­na­to­ra Gene­ral­ne­go za poezję anglo­ję­zycz­ną. W 2005 roku zosta­ła mia­no­wa­na Człon­ki­nią Orde­ru Kana­dy za wkład w lite­ra­tu­rę kanadyjską.

Anne Car­son jako lau­re­at­ka Nagro­dy Nobla w dzie­dzi­nie lite­ra­tu­ry otrzy­ma­ła zło­ty medal przed­sta­wia­ją­cy wize­ru­nek Alfre­da Nobla wyko­na­ny z 18-kara­to­we­go zło­ta, dyplom hono­ro­wy oraz nagro­dę pie­nięż­ną wyno­szą­cą 12 milio­nów koron szwedz­kich, czy­li ponad 4,5 milio­na złotych.

Nagro­da Nobla w dzie­dzi­nie lite­ra­tu­ry to jed­no z naj­waż­niej­szych odzna­czeń na świe­cie. Przy­zna­wa­na jest od 1901 roku przez Szwedz­ką Aka­de­mię w Sztok­hol­mie. Jej fun­da­to­rem był Alfred Nobel. W tym roku nagro­dę przy­zna­no po raz 119.

Anna Tess Gołębiowska