Ciekawostki

Kim jest Mari Jungstedt?

Wbrew temu co twierdzą niektórzy, popularność skandynawskich kryminałów w naszym kraju wcale nie słabnie. Wciąż wydaje się mnóstwo tytułów, amatorzy tego typu literatury mają więc w czym wybierać. Dzisiaj chcemy wam zaprezentować powieści Mari Jungstedt, twórczyni postaci inspektora Andersa Knutasa. Książki o gotlandzkim inspektorze przyniosły jej rozgłos, porównywalny ze sławą taki pisarzy jak Åsa Larsson, Camilla Läckberg, Stieg Larsson czy Henning Mankell. Sprzedają się w olbrzymich nakładach, zarówno w Szwecji, jak i za granicą. Zostały przetłumaczone na ponad dwadzieścia języków – obecnie można kupić je m.in. w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Grecji i Wielkiej Brytanii. 

Debiutowała późno, pierwszą książkę wydała w 2003 roku – miała wtedy 41 lat. Zanim zajęła się twórczością literacką, Jungstedt była przez długi czas związana z radiem i telewizją. Okazjonalnie występowała jako gospodyni programu „Förkväll”.

Akcja prawie wszystkich książek Jungstedt ma miejsce na Gotlandii lub w jej okolicach. To właśnie z tej wyspy pochodzi mąż Mari i ich rodzina spędza na niej każde wakacje. Pisarka przyznaje, że częściowo zamknięta przestrzeń wyspy jest bardzo wygodna dla twórcy kryminałów. Mała społeczność pozwala na stworzenie naprawdę ciekawej sieci zależności między postaciami. Również sama sceneria wyspy jest bardzo atrakcyjna literacko. Dzika przyroda spotyka się tutaj z malowniczymi zabytkami i licznymi stanowiskami archeologicznymi. Jungstedt bardzo starannie opisuje te tereny, by czytelnik miał pełen obraz tego, w jakich okolicznościach dochodzi do tych wszystkich fascynujących zbrodni. A odbiorcy to doceniają.

Popularność powieści napędza turystykę Gotlandii. Lokalne biuro turystyczne wydrukowało nawet specjalną broszurę z mapką (dostępną w kilku językach), gdzie zaznaczone są opisane w książkach zbrodnie. Jak się okazało, miłośnicy prozy Jungstedt specjalnie przyjeżdżają na wyspę, by odbyć wycieczkę literackimi śladami.

(Gotlandia zimą)

Książki szwedzkiej autorki mają rzesze oddanych fanów, nic więc dziwnego, że szybko trafiły na ekrany – w 2007 rozpoczęła się emisja serialu w koprodukcji niemiecko-szwedzkiej „Der Kommissar und das Meer” („Komisarz i morze”), wykorzystującego wiele motywów z cyklu o Knutasie. Sam inspektor różni się jednak od literackiego pierwowzoru. Nawet jego nazwisko zostało zmienione – w serialu nazywa się Robert Anders. Gra go Walter Sittler.

Powieści Jungstedt są kryminałami, traktują o zbrodni, jednak autorka nie koncentruje się wyłącznie na morderstwach i poszukiwaniach sprawcy, ale zawsze pokazuje też coś więcej – tło społeczne, głębszy wgląd w przeszłość poszczególnych postaci, relacje między nimi (które buduje na przestrzeni kolejnych części cyklu), problemy, które dotykają współczesnych Szwedów. Wątki obyczajowe są bardzo silnie podkreślone. Jungstedt dba o to, by jej bohaterowie byli odpowiednio czytelnikowi zaprezentowani: mieli swoje prywatne, „pozakryminalne” życie oraz osobiste problemy, z którymi każdy z nich musi się zmierzyć. Pisarka stara się również przedstawić swój kraj możliwie realistycznie: bez zbędnego popadania w paranoję, ale też ze świadomością, że wiele kwestii wciąż nie zostało rozwiązanych i trzeba o nich mówić. W jej utworach przewijają się takie problemy jak: przemoc wśród młodzieży, anoreksja, wykorzystywanie seksualne, rasizm, a także inne, równie istotne.

Pierwsza książka o inspektorze Andersie to „Niewidzialny”. Cykl rozpoczyna się, dosyć typowo, od morderstwa młodej kobiety. Pierwszym podejrzanym jest jej partner, z którym ofiara kłóciła się dzień wcześniej. Jednak niedługo później zostaje znalezione kolejne ciało. Czyżby na wyspie grasował psychopata? Knutas nie jest jedynym, który prowadzi śledztwo w tej sprawie. Wspiera go dziennikarz Johan Berg, starający się odkryć, jaka pokrętna logika stoi za działaniami zbrodniarza.

Kobieta leżała naga pod drzewem w niewielkim zagajniku, ciało jej było zakrwawione, gdzieniegdzie przebłyskiwała przerażająco blada skóra. Głębokie rany od ciosów widniały pod szyją, na piersiach, brzuchu. Miała szeroko rozwarte oczy i wyschnięte, spękane wargi, rozwarte usta. Knutasowi zrobiło się niedobrze. Pochylił się do przodu, aby przyjrzeć się bliżej. Do ust ofiary sprawca wepchnął kawałek materiału w paski wyglądającego jak para damskich majtek.

Następną częścią jest „Niewypowiedziany”. Tym razem fabuła rozgrywa się w zimie, a ofiarą jest fotograf, Henri Dahlstrom, znany z zamiłowania do alkoholu. Czy jego śmierć powiązana jest z faktem, że mężczyzna wygrał ostatnio sporą sumę pieniędzy? A może zbrodnia jest ma coś wspólnego z zaginięciem 14-letniej Fanny Janson? Co łączyło obie ofiary? Rozwiązanie zagadki może zaskoczyć nawet najbardziej doświadczonych miłośników kryminałów.

Oczywiście mieli też swoje kryzysy i nieporozumienia, tak jak inni. Line miała porywczy charakter i gdy zaczynała się kłócić, mówiąc w najgorszym wydaniu duńskiego z Fionii, miał problemy ze zrozumieniem, o co jej chodzi. Często było tak, że zaczynał się śmiać, co drażniło ją jeszcze bardziej. Mimo to kłótnie zazwyczaj dobrze się kończyły. Nie byli zawzięci, nie mieli problemów z pogodzeniem się.

Kolejna powieść nosi tytuł „We własnym gronie”. Znów mamy lato, na wyspie odbywa się międzynarodowy kurs archeologiczny. Zajęcia przerywa zbrodnia – ofiarą jest holenderska studentka. Istnieją przesłanki, by przypuszczać, że morderstwo może mieć charakter rytualny. Jednak twardych dowodów na poparcie tej tezy brak. Śledczy mają duży problem z rozwiązaniem tej sprawy. I wtedy pojawiają się kolejne ofiary…

Ponadto do Visby można dotrzeć tylko statkiem albo samolotem. Johan zastanawiał się, kto tworzy grupę tych dwóch tysięcy mieszkańców ścisłego centrum miasta, których stać było na takie niepojęte, przynajmniej jak na warunki życia na Gotlandii, kwoty. Przy swoich zwykłych zarobkach miejscowi mogli bowiem tylko pomarzyć o zamieszkaniu w centrum, jeśli czegoś nie odziedziczyli.

Umierający dandys” to czwarta książka Jungstedt i kolejna zmiana pory roku. Zimowy poranek odsłania przed mieszkańcami Visby zwłoki mężczyzny powieszone na bramie w centrum miasta. Denat to właściciel galerii sztuki – człowiek popularny, podobnie jak prowadzony przez niego obiekt. Ta sprawa w jakiś sposób łączy się z kradzieżą, jaka miała miejsce w Sztokholmie: złodziej wyniósł obraz zatytułowany „Umierający dandys”. Śledztwo Knutasa zaprowadzi go do środowisk szwedzkich homoseksualistów, miłośników sztuki, a także do półświatka handlarzy narkotyków i prostytutek. Nie było dla niego przyszłości, innego życia. Był jak złota rybka w szklanej kuli, bez możliwości ucieczki.

Słodkie lato” rozgrywa się na Fårö, niewielkiej wyspie, położonej na północ od Gotlandii. Tym razem zamordowany zostaje przedsiębiorca budowlany Peter Bovide, przykładny mąż i ojciec. Szybko pojawia się kolejna ofiara – pracownik kamieniołomu, Morgan Larsson. W obu przypadkach mężczyźni zginęli od strzału w głowę, a później morderca umieścił jeszcze kilka pocisków w ich korpusach. Knutas i jego zastępczyni, Karin Jacobsson, będą musieli odkryć, co łączyło ofiary i ujawnić mroczne sekrety z ich przeszłości.
Twierdzą, że te hałasy obudziły ich około szóstej rano. Myśleli, że są to jakieś ćwiczenia w strzelaniu albo że ktoś nielegalnie poluje na dzikie króliki. Najwyraźniej jest to często spotykane zjawisko w tej okolicy.

Zbrodnie na Gotlandii zdarzają się też na wiosnę. W „Upadłym aniele” otruty zostaje Viktor Algard, człowiek odpowiadający za ceremonię otwarcia nowej hali kongresowej w Visby. Jaki mógł być motyw tej zbrodni? Potencjalnych tropów nie brakuje, ale który z nich zaprowadzi Knutasa do wykrycia sprawcy? Tym bardziej, że śledczy ma też na głowie kłopoty wychowawcze, jakich przysparza mu jego nastoletnie potomstwo. Wyobrażam sobie śmierć jak bezpieczne ramiona kobiety. Być może to jest tak, że wracamy tam, skąd kiedyś wyszliśmy. W ciało naszej matki, do jej brzucha, w miękką, kołyszącą, cichą ciemność, nie wiedząc, co nas tam czeka. Być może tak jest.

W „Podwójnej ciszy” intryga obraca się wokół filmów Ingmara Bergmana. Podczas festiwalu poświęconego twórczości reżysera zostaje znalezione ciało Sama Dahlberga, a jego przyjaciółka, Stina Ek, ginie bez śladu. Czy pozostali członkowie ich grupy znajomych (bardzo zżytych ze sobą) są w niebezpieczeństwie? A może to właśnie któreś z nich jest zbrodniarzem? W tej części Jungstedt poświęca więcej miejsca postaci Karin Jacobsson i jej przeszłości. Powraca też pewna morderczyni ścigana wcześniej przez Knutasa.
– A motyw?
Knutas rozłożył ręce.
– Nie mam pojęcia! Bóg wie, jakie intrygi zdarzają się w tamtym kręgu. Oni żyją jak sekta – to wszystko jest jakby nastawione na krwawe rany i zemstę.

Ósmą częścią cyklu jest „Niebezpieczna gra”. Tym razem akcja rozgrywa się w świecie mody. Ktoś brutalnie, przy pomocy ciężkiego narzędzia, pobił fotografa. Mężczyzna przeżył, ale znajduje się w stanie krytycznym. Jeszcze mniej szczęścia właściciel sztokholmskiej agencji modelek – w jego przypadku podobne obrażenia spowodowały śmierć. Przyczyny obu ataków są nieznane.
Martwa soczewka błyskała do niej jak złe oko. Jak ma z nią flirtować? Czuła się sztywno i niezręcznie i marzyła tylko o jednym: żeby sesja jak najszybciej się skończyła. Kiedy asystentka gdzieś wyszła, a ona została w studiu tylko z fotografem, sytuacja stała się dla niej jeszcze bardziej przykra. Pewnie sobie wyobraża, że jestem beznadziejna – pomyślała, żałując jednocześnie, że nie ubrała się inaczej.

Czwarta ofiara” zaczyna się od brawurowego napadu na bank w nadmorskim kurorcie Klintehamn. Uciekający sprawcy potrącają kilkuletnią dziewczynkę – dziecko ginie. Niedługo później jeden ze uczestników skoku zostaje znaleziony martwy. Śledztwo zaprowadzi Andersa Knutasa do hermetycznego świata gangów motocyklowych.
Zresztą strona wygląda dość zagadkowo. Może to wynikać z faktu, że klub chce, aby jego istnienie było owiane tajemnicą, albo jest jakiś inny konkretny powód, dla którego strona zawiera niewiele informacji. Sprawiał wrażenie, jakby należała do zamkniętego kręgu osób. Johan doszedł do wniosku, że klub posiada własną wewnętrzną strukturę, hierarchię i reguły, które wykraczają poza ogólne normy uznawane przez społeczeństwo.

Ostatni akt” to na razie ostatnia wydana w Polsce książka z cyklu o Knutasie. Na wyspie ginie Erika Malm – znana dziennikarka, specjalizująca się w artykułach piętnujących rasizm. Czy sprawcą może być więc ktoś, komu takie teksty są nie na rękę, czy też zbrodniarzem jest jej mąż lub jeden z kochanków? Śledczy musi przedzierać się przez gąszcz fałszywych tropów, a poszukiwanie mordercy zaprowadzi go daleko poza Gotlandię.
Chciałabym zatrzymać tę chwilę, kiedy jestem tu u ciebie, zamrozić ją. Nie pozwolić na to, by życie poszło naprzód albo cofnęło się w czasie.

Twórczość Jungstedt to nie tylko śledztwa Knutasa. Powieść „Ciemniejsze niebo” (jej współautorem jest Ruben Eliassen, pisarz znany głównie z cyklu „Phenomena”), rozgrywająca się poza Gotlandią. Wciąż miejscem akcji jest wyspa, ale tym razem to Gran Canaria. Czyli zupełnie inny klimat. Fabuła krąży wokół morderstwa Eriki Bergman. Zbrodniarz upozował ciało ofiary tak, by przypominała obraz „Narodziny Wenus”. Współlokatorka Eriki, Helena Eriksson, widziała, że kobieta dziwnie się zachowuje i wyraźnie przed kimś ucieka. Czy prześladowca ją w końcu dopadł? A może mordercą jest ktoś zupełnie inny? Naraz ogarnął ją jakiś niepokój. Nie wiedziała nawet dlaczego. Nie miała przecież żadnego powodu, jej syn mógł być gdziekolwiek. To zupełnie normalne, że dwunastolatek idzie gdzieś razem ze swoimi kolegami. Albo jak zawsze jeździ rowerem po wsi, gra w piłkę na boisku za szkołą lub kąpie się w morzu.

Jeśli szukacie ambitniejszych powieści detektywistycznych, które oprócz wciągających zagadek oferują także rozbudowane postaci i tło społeczne, to sięgnijcie po twórczość Mari Jungstedt. Fanom szwedzkich kryminałów nie trzeba jej polecać, oni ją już od dawna dobrze znają. Wszystkim innym – jak najbardziej!

Do sprzedaży trafił własnie pierwszy tom z nowej kolekcji Mistrzynie Kryminału Obyczajowego. Jest nim "Niewidzialny" autorstwa Mari Jungstedt. Cała seria Mistrzynie Kryminału Obyczajowego łączy kryminalno-sensacyjną intrygę z wątkami obyczajowymi. To książki trzymające w napięciu, z atmosferą tajemnicy i zagrożenia, pełne zwrotów akcji, z zaskakującym zakończeniem. Wiele z nich to światowe bestsellery.

Autorkami jest pięć popularnych pisarek: opisywana przez nas Mari Jungstedt (Szwecja), Joy Fielding (Kanada), Karin Wahlberg (Szwecja), Sandra Brown (USA) oraz Rosamund Lupton (Wielka Brytania). To pierwsza kolekcja łącząca twórczość tych autorek w eleganckim, spójnym wydaniu. Więcej o serii znajdziecie TUTAJ.

Może też zainteresują cię te tematy